Een sollicitatiegesprek is een sociale situatie: je krijgt vragen, je antwoordt en beide kanten observeren elkaar. Het vraagt sociale vaardigheden die je vooraf kunt oefenen. Dit artikel geeft concrete houvasten om je voor te bereiden: het verloop kennen, je antwoorden voorbereiden, ze hardop oefenen, kiezen of je over je autisme praat en weten wie kan helpen. Neem mee wat je nuttig vindt.
Wat er gebeurt in een sollicitatiegesprek
Dit is een mogelijk verloop: ontvangst, kennismaking, vragen van de gesprekspartners, jouw vragen, afsluiting. Dat verloop vooraf kennen kan een deel van het onverwachte wegnemen. Elk bedrijf heeft zijn eigen varianten: je kunt vooraf vragen hoe lang het gesprek duurt en met hoeveel mensen het plaatsvindt. Geen van de hier aangehaalde bronnen beschrijft een sollicitatiegesprek: deze tabel is een praktische richtlijn van Sociami.
| Stap | Wat er gebeurt | Wat je kunt voorbereiden |
|---|---|---|
| Ontvangst | Je komt aan, groet en wordt voorgesteld aan de persoon die je ontvangt. | De route, je aankomsttijd, een zin om jezelf voor te stellen. |
| Kennismaking | De functie en het bedrijf worden voorgesteld, daarna word je gevraagd over jezelf te vertellen. | Twee of drie zinnen over je achtergrond en wat je in deze functie interesseert. |
| Vragen van de gesprekspartners | Vragen over je achtergrond, je vaardigheden en wat je motiveert. | Opgeschreven antwoorden op de gebruikelijke vragen. |
| Jouw vragen | Er wordt gevraagd of je zelf vragen hebt. | Twee of drie vooraf genoteerde vragen: een gewone werkdag, het team. |
| Afsluiting | Er wordt gezegd hoe het verdergaat: wanneer je antwoord krijgt. | Een zin om te bedanken en de vraag „Wanneer hoor ik iets?” |
Je antwoorden voorbereiden en hardop oefenen
Schrijf je antwoorden op de gebruikelijke vragen op en zeg ze dan hardop, meerdere keren, met iemand of alleen. Houd elk antwoord kort: een paar zinnen volstaan. Jezelf voorstellen, antwoorden, een vraag stellen: dat zijn handelingen die je kunt herhalen. Je kunt eerst het verloop lezen in een social story, voordat je je antwoorden herhaalt.
Mogelijke vragen:
- „Vertel eens iets over uzelf.”
- „Waarom interesseert deze functie u?”
- „Wat zijn uw sterke punten?”
- „Vertel over een situatie waarin u een probleem moest oplossen.”
- „Hebt u zelf vragen?”
De HAS, de Franse gezondheidsautoriteit, raadt professionals aan autistische volwassenen programma's ter ondersteuning van werkvaardigheden aan te bieden die „een training in de sociale vaardigheden die specifiek zijn voor de werkcontext” en „hulp bij het opstellen van het cv en bij de voorbereiding van sollicitatiegesprekken” omvatten. Ze raadt ook voorzieningen aan om sociale codes te begrijpen „door uitproberen en oefenen in concrete situaties”, zo nodig met „een oefenpartner die de verworven vaardigheden oppakt en opnieuw met de persoon naspeelt”.
Thuis kan de oefenpartner iemand zijn die je vertrouwt en die de rol van de gesprekspartner speelt. Je kunt ook oefenen met een AI: met Sociami kun je situaties hardop of schriftelijk naspelen, zo vaak als nodig is. Geen van de hier aangehaalde bronnen heeft het beoordeeld.
Over je autisme praten of niet
Dat bepaal jij. Over begeleiding op het werk schrijft de HAS dat elke handeling van de persoon die je op het werk begeleidt „de toestemming van de persoon vereist, die kan wensen dat zijn diagnose niet bekend wordt bij de werkgever”. Het voor jezelf houden is één keuze, het de werkgever vertellen een andere: beide zijn van jou.
Wat je ook kiest, bereid het vooraf voor. Als je erover wilt praten, schrijf dan een of twee zinnen op: wat je goed kunt, wat je op het werk helpt. Zeg ze hardop, zoals je andere antwoorden.
Hulp bij je voorbereiding
Je hoeft je niet alleen voor te bereiden: iemand die je vertrouwt of een professional die je kent kan het met je doen. In de Zorgstandaard Autisme staat dat bij integrale zorg, waarbij meerdere zorgprofessionals betrokken zijn, onder meer „arbeidshulpverleners of jobcoaches” betrokken kunnen zijn. Welke diensten er bestaan, hangt af van waar je woont: vraag het aan een professional die je kent.
Iemand die je vertrouwt kan ook op andere manieren helpen: je je vragen stellen, je antwoorden doorlezen, naar je luisteren terwijl je ze zegt.
Op de dag van het gesprek
Controleer de route vooraf, kom ruim op tijd en houd je notities bij je. Als je een vraag niet begrijpt, vraag dan of ze anders kan worden gesteld. Als je tijd nodig hebt om te antwoorden, mag je dat zeggen: „Ik denk even na.”
Na het gesprek
Noteer wat goed ging en wat je anders wilt voorbereiden. Je kunt een afwijzing lezen als informatie over deze functie, niet als een oordeel over jou. Bewaar je notities: ze helpen bij het volgende gesprek.
Om een sollicitatiegesprek hardop of schriftelijk te oefenen, bekijk een voorbeeldsessie: een eerste sollicitatiegesprek, met voorbeeldgegevens. Dit artikel geeft praktische houvasten, geen medisch advies. Praat bij een situatie die je zorgen baart met een professional die je kent.
FAQ
Moet ik in een sollicitatiegesprek zeggen dat ik autistisch ben?
Dat is jouw keuze. Over begeleiding op het werk schrijft de HAS dat de persoon „kan wensen dat zijn diagnose niet bekend wordt bij de werkgever”. Beslis vooraf, en als je ervoor kiest erover te praten, bereid dan een paar zinnen voor en zeg ze vóór de dag van het gesprek hardop.
Hoe antwoord ik op „Vertel eens iets over uzelf”?
Houd drie delen aan, in een paar zinnen: wie je nu bent, wat je kunt, waarom deze functie je interesseert. Schrijf ze op en zeg ze dan hardop tot ze natuurlijk klinken. Je hoeft niet je hele leven te vertellen: kies wat telt voor deze functie.
Wat doe ik als ik een vraag niet begrijp?
Vraag of ze anders kan worden gesteld: „Kunt u de vraag anders formuleren?” Je kunt ze ook in je eigen woorden herhalen om te controleren of je ze goed hebt begrepen. Heb je tijd nodig, zeg dat dan: „Ik denk even na.”
Mag ik notities meenemen?
Je kunt vooraf vragen of je een notitieboekje met je vragen en een paar kernpunten bij je mag houden. Aan het begin van het gesprek zeggen dat je notities hebt voorbereid, kan voorkomen dat je ze onverwacht tevoorschijn haalt. Houd ze kort, zodat je ze in één oogopslag kunt lezen.
Wie kan me helpen me voor te bereiden op een sollicitatiegesprek?
Iemand die je vertrouwt kan de rol van de gesprekspartner spelen en je je vragen stellen. Ook een professional die je kent kan je begeleiden. En je kunt alleen oefenen, of met Sociami, om aan je sociale vaardigheden te werken. Wil je kiezen tussen het verloop lezen en het naspelen, lees dan Social story of rollenspel: wat is het verschil?.
Bronnen
Deze teksten gaan over autisme en werk. Geen ervan heeft Sociami beoordeeld, en geen ervan beschrijft hoe een sollicitatiegesprek verloopt. De aanbevelingen van de HAS zijn gericht aan professionals. De passages uit Franse bronnen zijn vertaald door onze redactie. Links gecontroleerd op 13 oktober 2026.
- HAS en Anesm (Frankrijk), Trouble du spectre de l'autisme : interventions et parcours de vie de l'adulte, aanbevelingen voor goede praktijk, december 2017 (in het Frans). Pagina van de aanbeveling.
- Zorgstandaard Autisme, PDF van ggzstandaarden.nl, geautoriseerd op 20 november 2017, pdf gepubliceerd op 31 maart 2021. Er bestaat een recentere online versie, die we niet hebben kunnen lezen.
Sociami is een hulpmiddel om sociale situaties te oefenen, geen medisch hulpmiddel.