„Social story”, „sociaal verhaal”, „rollenspel”: deze woorden kom je tegen als je een sociale situatie wilt voorbereiden. Ze betekenen niet hetzelfde. Dit artikel zegt wat elk hulpmiddel doet, waarin ze verschillen en hoe je ze samen gebruikt.
Wat een social story is
In dit artikel is een social story een korte, vaak geïllustreerde tekst die een bepaalde situatie beschrijft voordat je haar meemaakt: waar, met wie, wat er gebeurt, wat je kunt doen. In het Frans spreekt de gezondheidsautoriteit HAS van „scénarios sociaux” (sociale scenario's).
De naam komt van Carol Gray, die als lerares in Michigan begon en schrijft dat ze de Social Stories in 1990 heeft ontwikkeld. Op haar website beschrijft ze ze als een hulpmiddel voor sociaal leren dat de uitwisseling van informatie ondersteunt tussen ouders, professionals en autistische mensen van alle leeftijden. Elk verhaal beschrijft nauwkeurig een onderwerp dat voor de persoon van belang is, volgens tien criteria, en richt zich op een kind, een adolescent of een volwassene. Hier is „sociaal verhaal” een soortnaam in ruime zin; Social Stories™ is de naam van de nauwkeuriger omschreven methode van Carol Gray.
De HAS noemt sociale scenario's onder haar hulpmiddelen. In haar aanbevelingen voor volwassenen raadt ze professionals aan „visuele (bijvoorbeeld video) en concrete hulpmiddelen te gebruiken om de persoon te helpen sociale situaties te begrijpen en beslissingen te nemen (sociale scenario's, bijvoorbeeld een gevoelsthermometer)”. Ook haar aanbeveling van 2026 voor kinderen en jongeren noemt „sociale scenario's”, bijvoorbeeld om geleidelijk aan zorg te laten wennen.
Wat een rollenspel is
In een rollenspel (bij Sociami heet het een simulatie) speel je de situatie na: je praat of schrijft, iemand antwoordt je en je kunt opnieuw beginnen. In haar aanbeveling voor volwassenen raadt de HAS professionals aan voorzieningen in te richten om sociale codes te begrijpen „door uitproberen en oefenen in concrete situaties”, zo nodig met „een oefenpartner die de verworven vaardigheden oppakt en opnieuw naspeelt”. Ze noemt manieren om te leren „in groep, individueel, in een virtuele context of in het echte leven”.
De partner kan een persoon zijn; de HAS spreekt niet over AI. In een simulatie van Sociami speelt een AI een rol: een recruiter, een buurman, een klasgenoot. Je antwoordt hardop, of schriftelijk als je dat liever doet. Aan het eind krijg je een verslag: eerst wat werkte, daarna aanknopingspunten.
Het verschil in een tabel
De social story zegt je wat er gaat gebeuren. Het rollenspel laat je je zinnen uitproberen.
| Social story | Rollenspel | |
|---|---|---|
| Wat je doet | Je leest of kijkt. | Je praat of schrijft, en je krijgt antwoord. |
| Wat het je oplevert | Je weet wat je kunt verwachten. | Je hebt je zinnen al eens gezegd. |
| Wie het voorbereidt | Een persoon die je kent. | Een oefenpartner of een AI. |
| Wanneer | Vooraf, om zo vaak te herlezen als je wilt. | Vooraf, om zo vaak te herhalen als je wilt. |
| De grens | Je oefent je antwoord er niet mee. | Het is niet geschreven voor jouw precieze situatie. |
Deze tabel is een samenvatting van Sociami, geen citaat uit de bronnen.
Ze samen gebruiken
Lees eerst, speel daarna: het verhaal geeft het verloop, het rollenspel laat het oefenen. Voordat je naar een sollicitatiegesprek gaat, lees je bijvoorbeeld het verhaal van die afspraak en speel je daarna de eerste zinnen hardop na. Dezelfde volgorde kun je volgen om de overstap naar de middelbare school voor te bereiden. Beide raken aan wat de woordenlijst van de HAS sociale vaardigheden noemt: „het geheel van vermogens waarmee we onze emoties en behoeften op een passende manier kunnen waarnemen, begrijpen en overbrengen en onze relationele doelen kunnen bereiken”.
De HAS noemt sociale scenario's onder de hulpmiddelen en oefenen in concrete situaties onder de voorzieningen; ze vergelijkt ze niet en zegt niet welke beter bij een bepaalde persoon past. Dat bepaal jij, als je wilt met een professional of een vertrouwenspersoon, door te kijken wat je helpt.
Wat Sociami doet, en wat niet
Sociami biedt simulaties aan, hardop of schriftelijk, en geïllustreerde A4-bladen om af te drukken: jij kiest een onderwerp, Sociami schrijft de stappen en illustreert ze. Deze bladen zijn geen Social Stories™ in de zin van Carol Gray. Geen van de hier aangehaalde bronnen heeft Sociami beoordeeld. Het is een oefenhulpmiddel, geen behandeling en geen medisch hulpmiddel.
Om te zien hoe een simulatie eruitziet, bekijk een voorbeeldsessie: een eerste sollicitatiegesprek, met voorbeeldgegevens. Dit artikel geeft praktische houvasten, geen medisch advies.
FAQ
Zijn een social story en een sociaal scenario hetzelfde?
„Social story” is de naam die Carol Gray aan haar methode Social Stories™ gaf. „Scénarios sociaux” is de term die de HAS in het Frans gebruikt. De aangehaalde bronnen zeggen niet of beide termen precies hetzelfde omvatten: in dit artikel gebruiken we ze voor het gemeenschappelijke idee, een tekst die een situatie beschrijft voordat je haar meemaakt.
Vanaf welke leeftijd kun je een social story gebruiken?
Carol Gray schrijft dat haar Social Stories bedoeld zijn voor een kind, een adolescent of een volwassene. Haar definitie noemt dus geen minimumleeftijd. Voor trainingsgroepen voor sociale vaardigheden raadt de HAS professionals aan ze zo vroeg mogelijk en minstens vanaf 6 jaar aan te bieden. Sociami, dat geen trainingsgroep is en waar de HAS niet over spreekt, is bedoeld voor autistische mensen vanaf 6 jaar.
Wie kan een social story schrijven?
Bij de methode van Carol Gray volgen de mensen die ze schrijven, door haar „auteurs” genoemd, een vast proces: informatie verzamelen, een onderwerp vinden dat bij de persoon past, een persoonlijke tekst schrijven en die illustreren. Een tekst die niet aan haar definitie voldoet, is geen Social Story in haar zin.
Vervangt een rollenspel een social story?
Nee, ze doen twee verschillende dingen. Het verhaal geeft het verloop, het rollenspel laat het oefenen. Geen van beide vervangt een professional die je kent.
Moet ik in een simulatie hardop praten?
Nee. Voor een simulatie stelt Sociami voor om je microfoon te controleren. Heb je er geen, of schrijf je liever, dan kies je „Schriftelijk doorgaan”: de hele simulatie gaat dan met het toetsenbord. Tijdens een simulatie waarin je hardop praat, kun je ook op elk moment schrijven.
Bronnen
Deze teksten gaan over autisme en begeleiding. Geen ervan heeft Sociami beoordeeld. De aanbevelingen van de HAS zijn gericht aan professionals. De pagina's van Carol Gray zijn in het Engels. De passages uit Engelse en Franse bronnen zijn vertaald door onze redactie. Links gecontroleerd op 13 oktober 2026.
- Carol Gray, What is a Social Story? (in het Engels).
- Carol Gray, Social Stories: geschiedenis van de methode (in het Engels).
- HAS en Anesm (Frankrijk), Trouble du spectre de l'autisme : interventions et parcours de vie de l'adulte, aanbevelingen voor goede praktijk, december 2017 (in het Frans; visuele hulpmiddelen, concrete situaties, woordenlijst). Pagina van de aanbeveling.
- HAS (Frankrijk), Trouble du spectre de l'autisme : interventions et parcours de vie du nourrisson, de l'enfant et de l'adolescent, aanbeveling voor goede praktijk, januari 2026 (in het Frans; paragrafen 3.2.3 en 5.2.1). Pagina van de aanbeveling.
Sociami is een hulpmiddel om sociale situaties te oefenen, geen medisch hulpmiddel.